Онцлох - Baganuur.nutag.mn

"Үлэмжийн цэнхэр Хөлөнбуйр"

zulaa — Mon, 09 Nov 2026 10:45:26 +0800

Зарим аймгуудад малын тарга хүч дунджаас бага гарчээ

zulaa — Wed, 04 Nov 2026 13:21:00 +0800

Хөдөө аж ахуйн цаг уурын судалгааны хэлтсээс байгалийн бүсүүдийг төлөөлүүлэн сонгосон мал аж ахуйн цаг уурын харуулуудын хэмжилтийг тогтмол хийдэг. Тодруулбал, өнгөрсөн сарын 31-ний өдөр хийсэн хэмжилтээр малын тарга хүч Булган, Төв аймгийн үхрийн харуулуудад дунджаас бага, бусад харуулуудад дундаж болон түүнээс дээш гарчээ. Тухайлбал, Булган аймгийн Орхон суманд хийсэн хэмжилтээр эм хонины амьдын жин 51 кг байгаа нь олон жилийн дунджаас 2.4 кг-аар бага, харин эм ямааны амьдын жин 43 кг байгаа нь олон жилийн дунджаас 3.8 кг-аар их байна. Үнээний амьдын жин 299 кг байгаа нь олон жилийн дунджаас 27.6 кг-аар бага үзүүлэлттэй байна. Нөгөөтэйгүүр, Төв аймгийн Баян-Өнжүүл суманд хийсэн судалгаагаар эм хонь, эм ямааны амьдын жин олон жилийн дунджаас өссөн үзүүлэлттэй байна. Тухайлбал, эм хонины амьдын жин олон жилийн дунджаас 6.8 кг-аар, эм ямааных 2.8 кг-аар тус тус их байна.

Харин Дорноговь аймгийн Дэлгэрэх сумын харуулын хэмжилтийн мэдээллээр эм ямааны амьдын жин 46 кг байгаа нь олон жилийн дунджаас 3.4 кг-аар их байна.

Дашрамд дурдахад, Булган аймагт гурван сая орчим толгой мал тоологдсон нь өмнөх оноос 60.2 мянган толгой буюу 2.0 хувиар буурсан үзүүлэлт юм. Харин Төв аймгийн хэмжээнд мал тооллогын үеэр 4.1 сая толгой мал тоологдсон бол Дорноговь аймагт 1.6 сая толгой мал тоологджээ.

Г.Занданшатар: Оюу толгойн гэрээ болон ногдол ашгийн талаар...

zulaa — Wed, 04 Nov 2026 10:02:02 +0800

Мэдлэгийн холбоосоор нөхөрлөлийн гүүрийг бүтээнэ

zulaa — Sun, 01 Nov 2026 19:13:08 +0800

10-р сарын 12-ны өдөр ӨМӨЗО-ны 8 дахь удаагийн Монгол Улсын Техник, технологийн мэргэжил дээшлүүлэх сургалт Өвөр Монголын Аж Үйлдвэрийн Их Сургуульд нээгдлээ.Монгол Улсын Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн сургалтын албаны дарга Л.Одончимэгээр ахлуулсан төлөөлөгчдийн багийнхан энэхүү сургалтад оролцохоор хүрэлцэн ирсэн байна.

Гурван өдрийн хугацаатай явагдах тус сургалтын арга хэмжээ нь мэргэшсэн лекц болон газар дээр нь танилцах аяллыг хослуулж, Монгол Улсын оролцогч багш нарт мэдлэгээ шинэчлэх, мэргэжлийн ур чадвараа дээшлүүлэхэд нь тус дэм үзүүлж, улмаар Хятад, Монгол хоёр улс хоорондын боловсролын хамтын ажиллагаа, соёлын солилцооны гүүрийг улам бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах зорилготой.

Хятад, Монгол хоёр улс бол найрсаг хөрш бөгөөд чухал түнш юм. Өвөр Монголын Аж Үйдвэрийн Их Сургууль нь Монгол Улстай боловсролын солилцоо болон үйлдвэрлэл, сургалт, судалгааны хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд удаан хугацааны туршид идэвх санаачилгатай ажиллаж ирсэн бөгөөд тус сургууль нь ӨМӨЗО-ны Монгол Улсын Их Сургуультай хамтран олон улсын инженерийн сургууль байгуулсан анхны их сургууль юм. Тус сургууль хил дамнасан хамтын ажиллагаагаа улам гүнзгийрүүлж, Монгол Улсын олон тооны их сургууль, судалгааны байгууллагуудтай хамтран "Хил дамнасан ухаалаг ложистик ба ухаалаг тоног төхөөрөмжийн хамтарсан лаборатори (Хятад-Монгол-Орос)" зэрэг хамтын ажиллагааны талбаруудыг байгуулахын зэрэгцээ хил дамнасан боловсон хүчин бэлтгэх хамтарсан хөтөлбөрүүдийг тогтмол хэрэгжүүлж, үр дүнтэй хамтын ажиллагааны үр шимийг хүртэж байна.

Энэхүү сургалтын төсөл 2018 онд эхэлснээсээ хойш олон жилийн турш тогтвортой, тасралтгүй хэрэгжиж, гайхалтай үр дүнд хүрч, өнөөг хүртэл Монгол Улсын их дээд сургууль, мэргэжлийн сургалтын төв болон ерөнхий боловсролын сургуулиудын багш нарыг автомашины засвар, цахилгааны инженерчлэл, барилга, гагнуур, хувцас загвар, хятад хэл зэрэг практик чиглэлээр сургаж, нийт 500 гаруй мэргэжилтнийг бэлтгэн гаргасан байна.

Редактор : Т.Шинэцэцэг

Сэтгүүлч : Т.Шинэцэцэг Ван Кэрань

Элсэрхэг газрыг "Эрдэнэсийн сан" болгон хувирга

zulaa — Tue, 27 Oct 2026 19:40:42 +0800

ӨМӨЗО-ны Тунляо хотын Хүрээ хошууны Тамын Цагаан элсэн цөлд, Бээжин–Өвөр Монголын хамтын ажиллагааны хүрээнд баригдсан Жишин орчин үеийн хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн парк нь өндөр ургац, өндөр үр ашигтай ухаалаг хөдөө аж ахуйн бааз болон хувирч, экологийн хамгаалалт, хөдөөгийн сэргэлтийг зэрэг хангах үр өгөөжтэй үйл ажиллагаа явуулж байна.

Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн парк нь Бээжин–Өвөр Монголын хамтын ажиллагааны хүрээн дэх хөдөөгийн сэргэлтийн гол төслүүдийн нэг бөгөөд нийт ойролцоогоор 5.1 га талбайг хамардаг. Үүний гол бүсэд ойролцоогоор 3.3 га талбай бүхий ухаалаг хүлэмж байрладаг. Орон нутгийн хуурай, усны хомсдолтой уур амьсгалын нөхцөлийг шийдвэрлэхийн тулд тус парк нь уур амьсгалыг автоматаар хянах систем, ус, бордооны нэгдсэн систем, биологийн аргаар хортон шавьжтай тэмцэх, зөгийгөөр тоос хүртээх зэрэг орчин үеийн хөдөө аж ахуйн технологийг нэвтрүүлжээ. Ингэснээр уламжлалт газар тариалалттай харьцуулахад усны 90 гаруй хувийг хэмнэж, усны нөөцийн ашиглалтыг мэдэгдэхүйц сайжруулан, тариалангийн хөрсний бохирдлоос үр дүнтэй сэргийлж, ус хэмнэсэн, экологийн цэвэр тариалалтыг хэрэгжүүлж байна.

Технологийн чадавхыг нэмэгдүүлснээр тус парк нь өндөр чанартай улаан лоолийн арав гаруй сортыг амжилттай тариалж, жилийн үйлдвэрлэл нь 560 тонноос даван, жилийн үйлдвэрлэлийн өртөг нь 13 сая юаньд хүрчээ. Бээжин–Өвөр Монголын хамтын ажиллагаа, түгээлтийн системд тулгуурлан тус паркийн жимс, хүнсний ногоог Бээжин дэх Шунь-И хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний урьдчилсан агуулахаар дамжуулан түгээж, “агуулах, үзэсгэлэн худалдаа, борлуулалт, түгээлт”-ийг нэгдсэн байдлаар хэрэгжүүлдэг. Энэ нь ложистик, агуулахын зардлыг 40 хувиар бууруулж, хүргэлтийн хугацааг нэг өдрөөр богиносгон, өндөр чанартай, элсэн хөрсөнд тариалсан улаан лоолийг Бээжингийн зах зээлд шууд нийлүүлэх боломжийг бүрдүүлдэг.

Үүний зэрэгцээ Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн парк нь орон нутгийн тариаланчид, малчдын орлогыг нэмэгдүүлэхэд үргэлжлүүлэн дэмжлэг үзүүлж, ойр орчмын 40 гаруй хүнийг тогтвортой ажлын байраар ханган, нэг хүнд ногдох сарын дундаж орлогыг бараг 4000 юаниар нэмэгдүүлсэн байна. Хөдөө аж ахуйн технологийн тогтмол сургалтаар дамжуулан тариаланчид, малчдыг уламжлалт ажил эрхлэлтээс шинэ төрлийн аж үйлдвэрийн ажилчин болгон төлөвшүүлж байна. Энэхүү төслийг амжилттай хэрэгжүүлснээр Бээжин–Өвөр Монголын хамтын ажиллагаагсайжруулан, Баруун Ляохэ голын сав газрын хөдөө аж ахуйн өөрчлөлт, шинэчлэл, экологийн цогц засаглалд хүчтэй түлхэц болжээ.

Нялх суулгацыг сонгон авч байна

Жимс, хүнсний ногоо хурааж байгаа нь

Савлаж баглан тээвэрлэж байна

Редактор : Х.АРВИНТАЛ

Зохиогч: МӨНХЧУЛУУ

Багануурт жилд 1.8 сая тонн нүүрс боловсруулах үйлдвэр байгуулахаар төлөвлөжээ

zulaa — Sat, 24 Oct 2026 18:15:14 +0800

Нийслэлийн Засаг даргын зөвлөлийн хуралдаанаар “Багануур нүүрс-химийн үйлдвэр” ХХК-ийг “Чингис хаан баялгийн сан нэгдэл” ХХК-тай хамтран байгуулах асуудлыг хэлэлцлээ.

Төлөвлөж буй нүүрс-пиролизын үйлдвэр жилд 1.8 сая тонн хүрэн нүүрс боловсруулж, 600 мянган тонн хагас кокс, 82 мянган тонн давирхай үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байна. Мөн нүүрс боловсруулах явцад ялгарах хийг ашиглан 26 МВт цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэж, төвийн эрчим хүчний нэгдсэн системд нийлүүлэхээр төлөвлөжээ.

Төслийг хэрэгжүүлснээр гэр хорооллын айл өрхүүдийг дотоодод үйлдвэрлэсэн хагас коксон түлшээр хангаж, агаарын бохирдлыг бууруулах зорилготой. Үйлдвэр ашиглалтад орсноор гэр хорооллоос үүдэлтэй агаарын бохирдол 50–60 хувиар буурч, түлшний өртөг 50–70 хувиар багасах боломжтой гэж тооцоолжээ. Мөн 440 ажлын байр бий болгохоор төлөвлөсөн байна.

Төслийн хувийн хэвшлийн түншлэгчийг сонгон шалгаруулах ажлыг арваннэгдүгээр сард багтаан дуусгахыг нийслэлийн Засаг дарга үүрэг болгожээ.

Эх сурвалж: НЗДТГ-ын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтэс

Ургац хураалт 87 хувьтай үргэлжилж байна гэв

zulaa — Sat, 24 Oct 2026 17:14:45 +0800

Улсын хэмжээнд 2026 онд 369.7 мянган га-д үр тариа, үүнээс 317.9 мянган га-д улаанбуудай, 12.8 мянган га-д төмс, 13.4 мянган га-д хүнсний ногоо, 94.1 мянган га-д малын тэжээл, 90.4 мянган га-д тосны ургамал нийтдээ 580.4 мянган га талбайд тариалалт хийсэн гэж Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас мэдээлэв.

Ургацын урьдчилсан балансаар 555.3 мянган тонн үр тариа, үүнээс 497.1 мянган тонн улаанбуудай мөн 168.2 мянган тонн төмс, 218.4 мянган тонн хүнсний ногоо, 50.4 мянган тонн тосны ургамал, 201.8 мянган тонн малын тэжээлийн ургамал тус тус хураан авах төлөв гарчээ.

Ургац хураалт 2026 оны аравдугаар сарын 19-ний өдрийн байдлаар 303.2 мянган га-талбайгаас 509.2 мянган тонн үр тариа, 12.8 мянган га-гаас 169.1 мянган тонн төмс, 11.9 мянган га-гаас 177.6 мянган тонн хүнсний ногоо, малын тэжээл 67.7 мянган га-аас 189.0 мянган тонн, тосны ургамал 47.5 мянган га-аас 30.8 мянган тонн ургац тус тус хураан аваад байгаа аж.

Газар тариалангийн бүс нутгуудаар аравдугаар сарын 15-16 өдрүүдэд орсон хур тунадас болон нойтон цасны улмаас үр тарианы 64 мянган га, малын тэжээл 27 мянган га, тосны ургамал 43 мянган га талбайн хураалтын ажил түр зогсчээ.

Аймаг, сумуудад ургац хураалтын тооцоо нийлүүлэх ажил хийгдэж байгаа бөгөөд ургац хураалтын урьдчилсан дүн аравдугаар сарын 30-ны өдөр гарна. Мөн хүнсний улаанбуудайн нөөц бүрдүүлэлтийн тухайд намрын ургацаас “Хөдөө аж ахуйн корпораци” ТӨХХК-ийн долоон салбар агуулахад 427 тариаланч иргэн, аж ахуйн нэгжээс нийт 106 тонн стандартын шаардлага хангасан хүнсний улаанбуудайг хөдөө аж ахуйн биржийн арилжаагаар олон нийтэд ил тод, нээлттэй зохион байгуулж нөөц бүрдүүлээд байна гэж яамнаас мэдээллээ.

"Ирвэстэй нутгийн байгаль хамгаалагч гэдгээрээ бахархдаг"

zulaa — Fri, 23 Oct 2026 18:19:25 +0800

Өнөөдөр “Олон улсын ирвэсийн өдөр” тохиож байна. Байгаль дэлхийн нэгэн ховор амьтан бол “Уулын эзэн” хэмээн нэрлэгддэг цоохор ирвэс юм. Дэлхийн 12 улсад тархан амьдардаг энэ ховор амьтны өлгий нутгийн нэг нь Монгол орон. Цоохор ирвэсийн тоо толгойгоор манай улс дэлхийд хоёрдугаарт БНХАУ-ын дараа ордог. Байгалийн унаган төрхөө хадгалсан өндөр уулсаар нутагладаг “Уулын эзэн”-ий тархан амьдардаг бүс нутгийн нэг нь Их Богд уулын Байгалийн цогцолборт газар юм. Тус бүс нутагт цоохор ирвэсийг хэрхэн хамгаалж, амьдрах орчныг нь хадгалан үлдээж байгаа талаар тус байгалийн цогцолборт газрын хамгаалалтын захиргааны байгаль хамгаалагч Б.Гомбодоржтой ярилцлаа. Тэрээр “Ирвэс хамгаалах сан”-гаас зохион байгуулдаг ирвэстэй бүс нутгийн шилдэг байгаль хамгаалагчаар 2025 онд шалгарч байсан юм.

-Та байгаль хамгаалагчаар хэд дэх жилдээ ажиллаж байна вэ. Энэ мэргэжлийг сонгох болсон шалтгаан юу байв?

-Их Богд уулын Байгалийн цогцолборт газрын хамгаалалтын захиргаанд тав дахь жилдээ байгаль хамгаалагчаар ажиллаж байна. Би ер нь хийж байгаа ажилдаа их дурламтгай хүн шиг байгаа юм. Уул уурхайн удирдлагаар төгсөөд 5-6 жил ажилласан. Нэг жил ой мод ихтэй хангайд ажиллаж байлаа. Мод, бут сөөг, ургамал ургуулахын тулд хэчнээн их зардал, цаг хугацаа, хөлс хүч зарцуулдаг билээ. Гэтэл нүдэн дээр хоромхон зуурт алга болж байгааг хараад хувь хүнийхээ хувьд их эмзэглэсэн. Тэгээд байгаль хамгаалагчийн мэргэжлийг сонгож, ан амьтан, байгалиа хамгаалан ажиллаж байна.

-Их Богд уулын Байгалийн цогцолборт газар байгаль, газар зүйн ямар онцлогтой вэ. Цоохор ирвэсийн амьдрах орчны хувьд ямар ач холбогдолтой нутаг вэ?

-Их Богд уул нь нүүдэлчдийн соёл иргэншил, түүх, байгалийн унаган төрх, байгалийн үзэгдлээс тогтож бий болсон өвөрмөц тогтоц, үзэсгэлэнт газруудаараа онцлог. Цоохор ирвэс өндөрлөг газарт амьдардаг. Их Богд уул далайн түвшнээс дээш 3957 метр өндөр учраас цоохор ирвэс амьдрах таатай орчин юм.

Манай хамгаалалтын захиргаа их онцлогтой. Хариуцан хамгаалдаг талбай маань говь, хангай, хээр тал хосолсон, эко системүүдийг хамгаалдаг. Аймгийн төвөөс хамгийн хол талбайдаа очих гэж 280 км замыг туулдаг. 2019 онд “Ирвэс хамгаалах сан”-гаас Их Богд ууланд 30 автомат камер байршуулж, есөн бодгаль бүртгэсэн байдаг.

Харин 2024 онд 61 камер байршуулж, ирвэсийн 31 дүрс бичлэгийг буулгаж авсан. Хангайн нурууны өмнөд хэсгийн байгалийн цогцолборт газрын өргөтгөлийг манайх давхар хариуцдаг. Энэ хэсэгт ирвэсийн тархац, суурьшлын бүсийг тогтоох, автомат камераар ажиглалт хийх судалгааг “Ирвэс хамгаалах сан”-гаас энэ жил мөн зохион байгуулж байгаа. 2024 он болон энэ жилийн ирвэсийн тоо толгойн нарийвчилсан дүн шинжилгээ хараахан гараагүй байна.

-Та ажиллах хугацаандаа цоохор ирвэстэй холбоотой ямар сонирхолтой тохиолдолтой учирч байв. Ирвэсийн мөр, зураг болон бусад ул мөрөөр нь хэрхэн ажиглаж, бүртгэл хийдэг вэ?

-2024 оноос эхлэн өөрийн хариуцсан талбай болон Галуут сумын хэмжээнд цоохор ирвэсийн тархац, амьдрах бүсийг тогтоох, ажиглах, автомат камерын дүрсээр баталгаажуулах ажил хийж байна. Одоогоор ирвэсийн есөн дүрс бүртгэж, коридор нутгийн байршлыг тогтоогоод байгаа. Ирвэстэй нүүр тулсан нэг тохиолдол бий. Айлын малыг хээрийн амьтан барьсан бололтой байхаар нь ажил үүргээ гүйцэтгэж яваад очтол ирвэс ард хэвтэж байсныг анзаараагүй. Тэгээд гэнэт нүүр тулсан. Ирвэс бол өндөр уулын экосистемийн нэг чухал амьтан. Экологийн тэнцвэрээ алдаагүй, байгалийн унаган төрхөө хадгалсан бүс нутагт амьдардгаараа онцлогтой.

-Цоохор ирвэсийн амьдрах орчинд өнөөдөр ямар аюул, бэрхшээл тулгарч байна вэ. Бэлчээрийн доройтол, идэш тэжээлийн хомсдол зэрэг хүчин зүйл хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

-Бэлчээрийн талхагдал, малын тоо толгойн өсөлтөөс шалтгаалан ирвэсийн гол идэш тэжээл болох янгир ямаа дайжих тохиолдол гардаг. Үүнээс болж ирвэс айлын хот руу орох нь бий. 2025 оноос Их Богд уулын Байгалийн цогцолборт газрын хамгаалалтын захиргаа, Галуут сумын Засаг даргын Тамгын газар, “Ирвэс хамгаалах сан” гурвалсан гэрээ байгуулан ажиллаж байна. Үүний хүрээнд хүн, зэрлэг амьтны зөрчлийг бууруулах хэд хэдэн ажил хэрэгжүүлж байгаа. Тухайлбал, “Ирвэс хамгаалах сан”-гаас малчин өрхийн амьжиргааг гар урлалаар дэмжих төсөл хэрэгжүүлж байна. Мөн ирвэс айлын хот руу орохоос сэргийлж хоёр метр өндөр торон хашаа барих хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа.Ирвэс бүхий бүс нутагт малчин өрхүүдийн бүлэг байгуулан ажиллаж байна.

-Малчин өрхүүдийн бүлэг байгуулан ажиллаж байна гэлээ. Энэ хүрээнд ямар ажлууд хийж байна вэ?

-Галуут сумын Үнэгт Гуравдугаар баг, Мандал тавдугаар багийн зарим хэсэгт халиун буга, аргал, янгирын тоо толгой, нягтаршил өндөр байдаг. Тиймээс малчин өрхүүдийг бүлэг болгон зохион байгуулж, тус бүрд нь хариуцан хамгаалах газар нутаг хуваарилан ажиллаж байна.

Одоогоор хоёр багийн 19 өрх нийлсэн бүлэг байгуулагдсан. “Ирвэс хамгаалах сан”-тай хамтран хэрэгжүүлж байгаа ажил юм. Нутгийн иргэд өөрсдийн амьдарч буй газрын онцлог, зэрлэг амьтдын тархац, хөдөлгөөнийг сайн мэддэг.

Тиймээс тухайн бүс нутагт хууль бус агнуур гарахаас сэргийлэх, зэрлэг амьтдын хөдөлгөөнийг ажиглах, сэжигтэй зүйл илэрвэл цаг алдалгүй мэдээлэх боломжтой. Мөн зэрлэг амьтдыг үргээхгүй байх, амьдрах орчныг нь хамгаалахад нутгийн иргэдийн оролцоо чухал.

-Өнөөдөр “Цоохор ирвэс хамгаалах өдөр” тохиож байна. Та олон нийтэд юуг онцлон хэлэхийг хүсэж байна вэ?

-Хүмүүс цоохор ирвэс гэх амьтны тухай интернэт рүү ороод, эсвэл гарын авлагыг олж аваад судлах нь нэн түрүүний ач холбогдол байх. Ингэснээр энэ амьтан байгаль дэлхий, экологийн тэнцвэрт байдалд ямар хэрэгтэйг ойлгоно. “Ирвэсийн тоо толгой ихэсчихлээ, мал бариад байна” гэдэг хүмүүс бол буруу ойлголттой байдаг. Монгол оронд 900 гаруй цоохор ирвэс тоологдсон байдаг. Энэ нь нэг малчин өрхийн хотонд байгаа малын тоотой дүйцэхүйц хэмжээ юм. Тиймээс манай улсад цөөн тоогоор амьдардаг ховор амьтныг хууль бусаар агнахгүй байхыг хүсэж байна. Байгаль ганцхан таны гэр биш шүү дээ.

-“Ирвэс хамгаалах сан”-гаас ирвэстэй нутгийн шилдэг байгаль хамгаалагчдын уулзалтыг зохион байгуулдаг. Энэ үйл ажиллагааны ач холбогдлыг та хэрхэн хардаг вэ?

-Чухал үйл ажиллагаа гэж боддог. Ирвэстэй бүс нутгийн байгаль хамгаалагчид өндөр ууландаа судалгаа хийж, ирвэс, аргал, янгирын тархац, хөдөлгөөнийг ажигладаг. Ирвэстэй нутгийн байгаль хамгаалагчдад дуудлага их ирнэ. Ирвэстэй бүс нутгийн шилдэг байгаль хамгаалагч гэсэн шагнал бол миний хувьд маш үнэ цэнтэй шагнал юм.

Уг үйл ажиллагаа нь олон олон байгаль хамгаалагчдад маш их урам зориг өгдөг гэдэгт итгэлтэй байна. Хууль бус агнууртай тэмцэх чиглэлээр хийсэн ажлаараа 2025 онд шилдэг байгаль хамгаалагчаар шалгарсан.

Шинэлэг санаачилгаар хийсэн ажил нь Галуут сумандаа ирвэсийн талаар иргэдэд мэдээлэл хүргэх өрөө танхимыг бий болгож, тохижуулж ажилласан. “Ирвэс хамгаалах сан”-гийн дэмжлэгтэй энэ онд тохижилтын ажлын бүр сайжруулсан Их дэлхийн ирвэсийн өдрөөрөө нээлтийг хийх гээд л байж байна даа. Хамтран ажиллаж байгаа “Ирвэс хамгаалах сан”-гийн хамт олонд талархал илэрхийлэхийг хүсэж байна.

-Байгаль хамгаалагчаар ажиллахад ямар хүндрэл бэрхшээл тулгардаг вэ?

-Байгаль, цаг уурын нөхцөл байдлаас шалтгаалсан хүндрэл их гардаг. Мөн зургийн аппарат, бие хамгаалах хэрэгсэл зэрэг хэрэглэгдэхүүнүүд байгаль хамгаалагчдад дутагдалтай байдаг.

-Байгаль хамгаалагчаар ажиллахын хамгийн сайхан тал нь юу вэ. Та энэ ажлынхаа юугаар хамгийн их бахархдаг вэ?

-Ирвэстэй нутгийн байгаль хамгаалагч гэдгээрээ бахархдаг. Мөн байгалийн сайханд дан ганц ирвэс гэлтгүй олон зүйл төрлийн ан амьтан ургамал дунд ажиллаж, ирээдүй хойч үедээ үлдээхийн төлөө явж байгаагаараа маш их бахархаж явдаг даа.

Пүрэвдашийн АМГАЛАНБАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Хүрэл: Адуу, үхэр маллах адилхан ашиг орлоготой

zulaa — Thu, 22 Oct 2026 13:03:55 +0800

Ноолуур үнэд хүрсэн үе хурдан өсдөг ямаа малжиж, мах үнэд хүрсэн үе үхэр, тэрчлэн бүүр махны чиглэлийн гадаадын сайн үүлдрийн үхрийг импортлон авчирч ихээр тэжээв. Нэг мэдэхэд сүүлийн үед адуу аяндаа цөөрчихсөн буюу цаашлаад зарим бүс нутагт бараа тасарчихсан байлаа. Харин өнгөрсөн зун Шилийнгол аймгийн Авга хошуугаар сурвалжлан явахдаа бид адуу голлон маллаж байгаа Хүрэлийнх гэгч жирийн нэгэн малчин айлаар айлчилсан юм.

Авга хошууны Бэлгүдэй суурингийн Сайхантүмэн гацааны энэ айл хошууны төвөөсөө 26 километр зайтай байв. Гэрийнх нь ойр хавиар хэсэг сүрэг адуу ялаархан бэлчиж, гэрийнхээ үүдний өмнө морины хөшөө босгожээ.

- Өвөг аав маань олон удаа түрүүлсэн хайртай ногоон морио дурсгасан юм гэж сүүлээр нь Хүрэл бидэнд сонирхуулан ярисан юм.

Өдөр тутмын 200 килограмм сүү буюу 3000 орчим юаний цэвэр орлого

Манай нутагт ирсэн хүндээ хамгийн түрүүнд сүүтэй цай аягалж өгдөг бол, энэ айл бидэнд хамгийн түрүүнд цэгээ аягалж байв. Үдэд нь бид хошууны төвд очиж хооллоход бас цэгээ аягалж байсан юм. Ер нь хаана ч очсон айраг цэгээний үнэр сэнгэнэн ханхалж, Авга нутаг айраг цэгээгээрээ алдаршсан нь учиртай.

Энэ жил 38 настай Хүрэл 2007 оноос эхэлж гүү барьж саажээ. Одоогийн байдлаар 60 орчим гүү сааж байгаа бөгөөд өдөртөө дунджаар 1 гүүгээс 4 килограмм орчим сүү сааж, нийт 200 гаруй килограмм сүү нийлүүлдэг байна. Айраг цэгээгээ борлуулахдаа килограмм бүрдээ 26 юань, хэрвээ 2 килограммаас их авбал нэг килограмм бүрдээ 24 юань болгон үнийг нь бууруулж урамшуулал хөнгөлөлттэй зардаг аж.

Ажил дээрээ туслуулж буй 6 хүнийхээ цалин хөлс, хүнээс түрээсэлсэн 330 гаруй га бэлчээрийнхээ түрээсний мөнгө, цэгээгээ хошуу хүртэл хүргэж нааш цааш очиж ирэх замын зардал, сав баглааныхаа зардал энэ тэрийг тооцож гаргавал, өдөрт 2000-3000 орчим юаний цэвэр орлоготой гэж Хүрэл тооцоо хийж байсан билээ. Энэ жилийн байдлаар Хүрэлийнх 6-р сарын эхээс гүүгээ барьж саасан бөгөөд 8 -р сарын хорьд хүртэл саасан байна.

Хүрэлийн тооцоолсноор, даага зарах зэргийг бодвол, нэг гүү нэг симменталь үхэр тэжээсэнтэй яг адилхан ашиг орлоготой гарчээ.

6 гүүнээс 300 адуу хүртэл

Морь, монгол хүн хоёр онцгой хувь барилдлагатай, морь байгаагүй бол монгол хүний түүх бас өөрөөр бичигдэх боломж бүрэн байсан. Гэхдээ зах зээлийн нөлөөгөөр юм бүхнийг зоос мөнгөний нүхээр харах болсноос хойш адуу маллаад ашиг орлогогүй буюу маш бага байсан учраас олонх малчид маань зөвхөн хайр сэтгэл, дур сонирхлын үүднээс тоотой хэдхэн малладаг болсон юм.

Хүрэлийнхний тухайд хамгийн цөөндөө 2005, 2006 оны үеэр 6 гүүтэй л байжээ. Хуримласныхаа дараа гэргий Болорынхаа өмчид ирсэн малтай нийлүүлээд хамгийн анх 2007 онд 15 гүү барьж саажээ.

- Гүү саахгүй бол монгол адуунаас олох юм байхгүй. Тэр үе бид бас өдөртөө 50 гаруй килограмм сүү саагаад хэдэн зуун юаний цэвэр орлоготой байсан гэж Хүрэл ярьж байв. Гүү саагаад ашиг хүртэж үүний цаана арилжааны тохиол байгааг олж анзаарсан Хүрэл адуу малаа өнөр өсгөснөөр, 2022, 2023 оны үеэр адууныхаа тоог хамгийн олондоо бүүр 300 хүргэж байсан удаатай. Сүүлээр нь мал бэлчээрийнхээ тэнцвэрийг хадгалж бэлчээрээ хамгаалахын тулд нэг хэсгийг нь зараад, адууныхаа тоог 200 гаруйд тогтворжуулж, шөлний хонь, үхэр гэж цөөн тооны мал байгааг эс тооцвол одоо адуу голлон маллаж байгаа юм байна.

Нутаг усандаа хамгийн эрт машинаар сааж байв

Гүү сааж цэгээ борлуулаад 10 жилийнх нь дараа тухайлбал 2017 онд Хүрэл сав баглаагаа сайжруулж “Хаан цэгээ” шошгоо бүртгүүлжээ. Шошго тэмдэгтэй болчихвол олон нийтэд танигдахад илүү нэмэртэй аж.

Үүнээс гадна, тэрээр бас маш олон дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт хийжээ. Гэрийнхээ гадна хэдэн гэр босгож, хотын хүмүүс хөдөө ирж айраг цэгээ уухад зориулсан бөгөөд хошууны төв дээр цэгээ борлуулах газраа баар маягаар засан чимэглэж, бараа бүтээгдэхүүнийг нь бүрдүүлж байх зуур хэрэглэгчийг тавтай тухтай суугаад хүлээх, эсвэл хэдүүл орж ирээд айраг цэгээ ууж наргин хөөрөхөд тохитой болгожээ.

Нүдэнд хамгийн түрүүнд ил тусах нь гаднаа барьсан хөх дээвэртэй уужим их хашаа саравч байлаа. Гадна 38, 39 хэм халуун, нар шарж байхад саравч доор сүүдэртэй, зарим унага хөндлөн гулд хэвтэж байх нь тавтай тухтай байгаагийн илрэл байв, Хүрэл бас хааяа ус сүршин газраа усалж шороо тоос дэгдэн бужигнахгүй, улам сэрүүн чийглэг болгож байв. Ялангуяа, энэ хашаа саравч наранд шарагдаж, бороонд норж, жавар салхинд ажил саатахаас сэргийлэх төдийгүй, дотор нь бас тасалгаа зохиосон нь гүүгээ хашиж унага татахад цаг, хүний хүч арвилан хэмнэдэг байна.

Гүүнүүдээ шөнө нь бэлчээгээд өглөөний тав, зургаан цагийн үед хураан авчраад өдөржин уяж, 2 цаг алслах бүрд 1 удаа сааж 4 удаа саагаад, үдээс хойш 5, 6 цагийн үеэр дахиад бэлчээрт гаргадаг аж. Өөр ямар ч тэжээл өгдөггүй, энэ нь зардал хэмнэж хөдөлмөр хэмнэх төдийгүй, сүү цэгээнийхээ байгальлаг эког батална.

Харин залуу хүн байж яагаад машинаар сааж хөдөлмөр хүч хэмнэхгүй байгаа юм бэ гэж сониучирхсанд:

- Манайхан 2019, 2020 онуудад он дараалан машинаар сааж байсан, нутагтаа манайх чинь хамгийн эрт машинаар саасан айл л даа. 2 жил машинаар саасан байдлаасаа үзэхэд, гараар саах нь илүү олон ажилтай, хүн хүч илүү шаардлагатай боловч гүүгээ ивэлгэж сүү илүү саадаг, унагаа ч ногт зэлэнд илүү дасгаж сургаад авах сайн талтай гэж Хүрэл ярьж байсан юм.

Ерөнхий редактор : Ё.Хишигбаяр

Сэтгүүлч : Ё.Хишигбаяр Ц.Урантунгалаг С.Урьхан Н.Цовоо

"Монгол хүүхэд бүрт морь унуулж сургах хөтөлбөр" боловсруулах багт урьж байна

zulaa — Wed, 21 Oct 2026 17:05:27 +0800

Монгол хүүхэд бүрт морь унуулж сургах, моринд эрэмгий, эрүүл чийрэг, саруул ухаант, сайхан сэтгэлт монгол хүнийг бүтээх зорилгоор Монголын морин спорт, морин бөмбөгийн холбооны Тэргүүлэгчдийн хурлаар “Монгол хүүхэд бүрт морь унуулж сургах хөтөлбөр”-ийг боловсруулж, холбогдох яамдтай хамтран батлуулж, улсын хэмжээнд хэрэгжүүлэх шийдвэрийг гаргасныг дуулгахад таатай байна.

Монгол хүүхэд бүрт зориулж зайлшгүй хэрэгжүүлэх амин чухал шаардлагатай байгаа “Монгол хүүхэд бүрт морь унуулж сургах хөтөлбөр”-ийг боловсруулах эрдэмтэн, судлаачдын багт та бүхнийг урьж байна.

Миний нүүр номын найзууд дунд байгаа олон эрдэмтэн, судлаачдаас тус хөтөлбөрийг боловсруулах багт ажиллах боломжтой, сонирхолтой, хүсэлтэй хүн байвал надтай холбогдоорой.

Монгол хүүхэд бүрийг морь унуулж сургаж, монгол хүнийг бүтээхэд хамтран зүтгэцгээе.