Түүний мэдэгдэлтэй холбогдуулан ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр, ХЗДХ-ийн сайд асан Д.Мөнх-Эрдэнэ нар тайлбар хийлээ.

ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр: Л.Оюун-Эрдэнэ намайг мөнгө авахыг харсан гэрчүүд байгаа гэсэн. Тэр хүмүүс нь одоо өөрсдөө гарч ирээд ярих хэрэгтэй. Бас хоёр цагийн бичлэг байгаа гэсэн. Тэгвэл түүнийгээ бүтнээр нь шууд цац л даа. Юуг нь хүлээгээд байгаа юм.

Надад хэлэх үг ч олдохгүй байна. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнийн ярьсан зүйлд хандаж нэг л зүйл хэлье. Энэ хүн болон холбогдох бүлэглэлтэй холбоотой олон асуудлыг хууль хяналтын байгууллага идэвхтэй шалгаж байгаа.

Өнөөдөр хүртэл ‘14 давхрыг дээрэмдүүлсэн’ гэх иргэн өөрөө гарч ирж, олон нийтэд мэдээлэл өгсөн. Тухайн иргэнийг гэрчийн хамгаалалтад авна. Хэргүүд нь тогтоогдож эхлэхээр өөрсдийгөө хамгаалах зорилгоор худал мэдээлэл тарааж байна. Эрүүгийн хуульд гүтгэх заалт байхгүй болсныг илт ашиглаж байна. Т.Аюурсайхан одоо ярих хэрэгтэй, удахгүй Б.Ганхуяг гарна. Энэ хоёр нөхөр ярих хэрэгтэй.

Мөн намайг Арцатын аманд хаус авсан гэнэ. Гэтэл нүүрсний хулгайчид тэнд амьдардаг гэдгийг би анх гаргаж тавьсан шүү дээ. Намайг одоо тэд нартай адилхан болгох гээд зүтгээд байх шиг байна. Би энэ хүнийг эрүүл биш байх гэж бодож байгаа. Сэтгэцийн хувьд хуваагдмал шинж чанартай. Энэ хүн өөрийнхөө авсан авлигыг яриад байгаа юм биш биз дээ. Тэр зургаан ширхэг оффтейк гэрээний дөрвийг нь өөрөө хийсэн хүн. Зориуд намайг ийм байдалд оруулж байна. Би Л.Оюун-Эрдэнэтэй халз мэтгэлцэхэд бэлэн байна.

ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Л.Мөнхтүшиг “АНУ-ын ерөнхийлөгч Трамп хууль бус цагаачлалын асуудалд хатуу бодлого баримталж байгаа. Үүнтэй холбоотойгоор Visa Bond хөтөлбөрийг өнгөрсөн оноос эхлүүлсэн. Энэхүү хөтөлбөрт 38 улсыг оруулсан байсан бол сүүлд 12 улсыг нэмж 50 болгосон. Энэ дунд Монгол Улс бий. Энэ бол гэнэтийн шийдвэр байсан. Бид Элчин сайдын яамныхныг дуудаж уулзахад харамсаж байгаагаа илэрхийлсэн.

Дээрх хөтөлбөрт Монгол Улсыг хамруулсантай холбоотойгоор АНУ-ын талд байр сууриа илэрхийлж байгаа. Бид шат дараатай арга хэмжээ авна.

Манай улсаас аялал жуулчлалын визээр тус улсад очсон иргэдийг хугацаа хэтрүүлсэн зэрэг асуудлыг ярьж байгаа. 2017 онд АНУ-тай хамтран “Хариуцлагатай аялцгаая” гэдэг кампанит ажил хийж өрнүүлж байсан. Үүний дунд манай иргэдийн хууль бусаар үлдэх асуудал буурч байсан. Тиймээс бид америкийн талтай энэ ажлаа сэргээхээр ярилцаж байна.

АНУ-д суугаа Элчин сайд Ө.Батбаярын бүрэн эрхийн хугацааг сунгасан, сунгаагүй гэдэг асуудал яригдаад байгаа. Дипломат албаны бүрэн эрхийн хугацаа дөрвөн жил. Ажлын шаардлагаас энэ хугацааг сунгах асуудал байдаг. Заавал хэн нэгнийг буруутгах гэсэн хандлага ажиглагдаад байгаа. Ө.Батбаяр Элчин сайд өнгөрсөн дөрвөн жил гаруйн хугацаанд идэвхтэй, сайн ажилласан" гэлээ. 

Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн А.Цогоо: Ч:51 (Дүүхээ дэлгүүр-Дүнжингарав худалдааны төв) чиглэлд явж байсан 11-001 гарааш дугаартай автобусны жолооч нь Хавдар судлалын эмнэлэг зогсоолоос суух гэхэд хаалгыг нь нүдээд байхад харсаар байж хүнээ авалгүй, хаяж явсан. Маш их гомдолтой байна. Арга хэмжээ авч хариу өгнө үү.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний Трансбус ХХК-ийн 11-001 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Б.Б-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 10 дахь хэсгийн 10.1-т заасныг үндэслэн 15 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Иргэний гомдол: Хан-Уул дүүргийн иргэн Ц.Халиун: Ч:52 (Дүүхээ дэлгүүр-Зайсан) чиглэлд явж байсан 11-021 гарааш дугаартай автобусны жолооч хойд хаалгаа хаахгүй явсан. Олон хүний амь нас хариуцаж явж байж, ийм хариуцлагагүй байж болохгүй.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний Трансбус ХХК-ийн 11-021 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Б.Д-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн: М:1 (5 шар-Офицеруудын ордон)  чиглэлд явж байсан 2-118 гарааш дугаартай автобусны жолооч Баянзүрх дүүрэг зогсоолоос хөдлөөд удаагүй байтал Офицеруудын ордон зогсоол дээр буух хүмүүс энд буугаарай, цайндаа орно гэсэн. Буудал дээрээ очоогүй, буух газраа буумаар байна гэхэд хэл амаар доромжилж хөөсөн.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний “Зорчигч тээвэр хоёр” ОНӨААТҮГ-ын 2-118 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч С.Б-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Нийтийн тээврийн бодлогын газар нь 70044040 дугаарын утсаар иргэн таны санал, гомдол, талархал хүлээн авдаг. Утаснаас гадна иргэн та https://ptd.ub.gov.mn/ цахим хуудсанд хандан санал, гомдол, талархал илгээх боломжтой.

Тодруулбал, Монгол улсын иргэн Б нь Амьтны тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд заасан “Нэн ховор амьтан”, Монгол Улсын улаан номын “Нэн ховор” зүйлд багтсан “Шивэр хандгай”-г Хан Хэнтий улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгаас агнасан хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулж тус хэргийг 2025 оны 07 дугаар сарын 22-ны өдөр шүүхэд шилжүүлэх саналтай Сэлэнгэ аймгийн прокурорын газарт хүргүүлсэн бөгөөд иргэн Б-г Сэлэнгэ аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхээс гэмт буруутайд тооцож Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.5 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шийтгэгдсэн.

Мөн Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн наймдугаар бүлгийн 49-р зүйлийн 4 дэх хэсгийн 2 дахь заалтад амьтны аймагт учирсан хохирлыг тухайн амьтны экологи-эдийн засгийн үнэлгээг хоёр дахин нэмэгдүүлж, 39,400,000 төгрөгийг нөхөн төлүүлсэн.

Иймд иргэд та бүхэн хууль бусаар ан агнах гэмт хэрэг, зөрчлийн талаар мэдээллийг цагдаагийн байгууллагад шуурхай өгч, байгаль хамгаалах үйлсэд хамтран ажиллахыг уриалж байна.

Тухайлбал, өнгөрсөн сарын 14-нөөс эхлэн тухайн бүс нутагт үүссэн нөхцөл байдлын улмаас хойш нийт 1400 гаруй иргэн хамгаалалт хүсэж баазад нэвтэрснийг монгол цэргүүд шуурхай хүлээн авч, хамгаалалтад авчээ. 

Энгийн иргэдийг хамгаалах ажиллагааны хүрээнд цэргийн багийн зүгээс эмнэлгийн майхан төхөөрөмжлөн анхан шатны тусламжийн цэг байгуулж, шархадсан иргэдэд эмнэлгийн яаралтай тусламж үзүүлэн, шаардлагатай иргэдийг бусдаас тусгаарласан аж.

Түүнчлэн хамгаалалт хүсэж нэвтэрсэн орон нутгийн иргэдийн дунд төрөх дөхсөн жирэмсэн эмэгтэй байсныг баазын эмч ахлах дэслэгч Ц.Цэрэнлхам, сувилагч дэд ахлагч Д.Ууганбаяр нар эх барьж, эх, нярайг эсэн мэнд амаржуулсан байна.

Яармаг-Хархорин чиглэлд нийт 19 тулгуур багана суурилуулахаас одоогийн байдлаар 18-ыг босгосон бөгөөд нийт 98 кабины эхний ээлж болох 28 кабин болон цахилгааны холболтын кабелиудыг агуулахад буулгаад буй. Дүүжин замын тээвэр нь замын түгжрэл, зам тээврийн осол, цаг агаарын хүндрэлээс үл хамааран тогтсон хуваарийн дагуу найдвартай ажиллах дэлхийн хамгийн аюулгүй тээврийн хэрэгслээр бичигдэх болсон.

Дэлхийн банк болон Олон улсын нийтийн тээврийн холбооны судалгаагаар хотууд дүүжин замын тээврийг нийтийн тээврийн үндсэн сүлжээндээ нэгтгэснээр зорчих хугацаа богиносож, хүртээмж нэмэгдэн, аюулгүй байдалд бодит ахиц гардаг нь тогтоогдсон байна. Тухайлбал, Ла-Пас хотод дүүжин замын тээвэр ашиглалтад орсноор иргэдийн зорчих хугацаа дунджаар 22-50 хувиар буурчээ.

Эх сурвалж: НЗДТГ, ХМОНХХ

Баянгол дүүргийн цагдаагийн газрын даргаар хурандаа Ч.Алтанхуяг ажиллаж байна. Тэрээр дүүргийн хэмжээнд гэмт хэрэгтэй тэмцэх, нийтийн хэв журам хамгаалах, олон нийтийн аюулгүй байдлыг хангах үйл ажиллагааг удирдаж ажилладаг. Ч.Алтанхуяг өмнө нь Төв аймгийн Цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан албандаа тууштай зүтгэж яваа нэгэн юм.

Тус дүүргийн цагдаагийн газрын даргаар дэд хурандаа П.Нэмэхбаяр ажиллаж байна. Тэрээр хууль сахиулах салбарт олон жил ажилласан туршлагатай офицер бөгөөд Улаанбаатар хотын Цагдаагийн удирдах газар, Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, Дүүргийн цагдаагийн хэлтсүүдэд ажиллаж байсан байна. Түүний удирдлага дор 2024 онд Баянзүрх дүүрэг дэх Цагдаагийн газар"Тэргүүний хамт олон"-оор шалгарч, ажлын үр дүнгээ өндрөөр үнэлүүлсэн байдаг. 

Тус газрын даргаар цагдаагийн хурандаа Г.Давааням ажиллаж байна. Тэрээр цагдаагийн байгууллагад олон жил үр бүтээлтэй ажиллаж буй туршлагатай удирдах ажилтан юм. Тэр дундаа мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодистой тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр мэргэшсэн байна. Хурандаа Г.Давааням нь одоогийн албан тушаалдаа 2024 оноос томилогдон ажилласан. Өмнө нь ЦЕГ-ын Хар тамхитай тэмцэх газрын хэлтсийн дарга зэрэг албан тушаалуудад томилогдон ажиллаж байсан.

Цагдаагийн Ерөнхий газрын даргын 2019 оны А/182 тоот тушаалаар Сонгинохайрхан дүүрэг дэх цагдаагийн газар байгуулагдсан түүхтэй. Одоо тус цагдаагийн газрын даргаар, цагдаагийн хурандаа Г.Байдраг ажиллаж байна. Тэрээр өмнө нь тус дүүргийн цагдаагийн газрын нэгдүгээр хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан. Тэрээр дүүргийн хэмжээнд гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, иргэдэд үзүүлэх тусламж үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, алба хаагчдын сахилга бат, ур чадварыг дээшлүүлэх чиглэлээр идэвхтэй ажилладаг туршлагатай албан хаагч юм.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн дагуу УИХ-ын 1992 оны 18 дугаар тогтоолоор районыг татан буулгаж, Хан-Уул дүүрэг болгон өөрчилснөөр цагдаагийн хэлтэс нь дүүргийн статустайгаар шинэ зохион байгуулалтад орсон түүхтэй. Одоо тус дүүргийн цагдаагийн газрын даргаар Хурандаа Д.Дашням ажиллаж байна. Тэрээр өмнө нь Хан-Уул дүүргийн Цагдаагийн нэгдүгээр хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан юм.

Дүүргийн цагдаагийн газрын даргаар цагдаагийн хурандаа Т.Баатар ажиллаж байна. Тэрээр дүүргийн хэмжээнд гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, ялангуяа цахим залилантай тэмцэх чиглэлээр үйл ажиллагааг идэвхтэй удирдан чиглүүлж ажилладаг байна. Хурандаа Т.Баатар нь цагдаагийн байгууллагад эрүүгийн төлөөлөгчөөс эхлэн ажиллаж, Баянзүрх дүүрэг дэх цагдаагийн хэлтсийн дарга, Мөрдөн байцаах албаны хэлтсийн дарга зэрэг хариуцлагатай албан тушаалуудыг хашиж байжээ.

Багануур дүүрэг дэх Цагдаагийн хэлтэс нь анх 1978 онд Багануурын нүүрсний уурхайг түшиглэн байгуулагдсан түүхтэй. Одоогоор Эрүүгийн цагдаа, Мөрдөн байцаах, Нийтийн хэв журам хамгаалах, Тээврийн цагдаа зэрэг төрөлжсөн нэгжүүдтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 2024 оноос тус дүүргийн Цагдаагийн хэлтсийн даргаар цагдаагийн хурандаа Н.Батхишиг томилогдон ажиллаж байна. Тэрээр цагдаагийн байгууллагад олон жил үр бүтээлтэй ажиллаж буй туршлагатай удирдах ажилтан юм. Өмнө нь Дархан-Уул аймаг дахь Цагдаагийн газрын Нийтийн хэв журам хамгаалах тасгийн (НХЖХТ) даргаар цагдаагийн дэд хурандаа цолтойгоор ажиллаж байсан.

Налайх дүүрэг дэх Цагдаагийн хэлтсийн даргаар цагдаагийн хурандаа Ч.Мөнхбаатар ажиллаж байна. Өмнө нь Экологийн цагдаагийн албанд (ЭЦА) цагдаагийн дэд хурандаа цолтойгоор удирдах албан тушаал хашиж байсан туршлагатай. Түүний удирдлага дор Налайх дүүргийн цагдаагийн хэлтэс 2025 онд гэмт хэргийн гаралттай тэмцэх чиглэлээр өндөр үзүүлэлт гаргасан байна.

Тус дүүрэг дэх Цагдаагийн хэлтсийн даргаар цагдаагийн хурандаа Т.Лхагвасүрэн ажиллаж байна. Түүний удирдлага дор тус хэлтэс нь дүүргийн нутаг дэвсгэр болон хил залгаа Төв аймгийн Баян, Сэргэлэн, Баянцагаан, Баянжаргалан зэрэг сумын нутагт гэмт хэрэгтэй тэмцэх, нийгмийн хэв журам хамгаалах үүргийг гүйцэтгэдэг.

 

Энэхүү зорилгын эхлэл болсон хүүхдийн сүмогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд дэлхийн 19 улс орны 1,700 гаруй тамирчин оролцож, ур чадвараа сорьжээ. Тэмцээний цар хүрээг тэлэх бодлогын хүрээнд энэ жил анх удаа "Эмэгтэйчүүд" болон "Насанд хүрэгчид"-ийн ангиллыг нэмж оруулсан нь спортын төрлийг бүх нийтэд хүртээмжтэй болгох чухал алхам болсон байна. Энэ нь зөвхөн хүүхдийн тэмцээн бус, бүх насныханд нээлттэй олон улсын наадам болон өргөжиж буйн илрэл юм.

Олимпын хартийн шаардлагад нийцүүлэхийн тулд уламжлалт хатуу дэг жаягт шинэчлэл хийх шаардлагатайг их аварга онцолж байна. Үүний тод жишээ болгон тэмцээний үеэр эрэгтэй, эмэгтэй тамирчид нэгэн зэрэг дохё дээр гарч, бэлтгэл болон үзүүлэх тоглолт хийсэн явдал байв. "Эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс нэг дохё дээр зэрэг гарах нь өмнө нь хэзээ ч болж байгаагүй түүхэн үйл явдал" хэмээн Хакүхо тэмдэглэсэн нь жендэрийн тэгш байдлыг хангах чиглэлд хийж буй бодит үйлдэл бөгөөд олон улсын спортын хороодын анхаарлыг татах гол хүчин зүйл болох магадлалтай.

Тэрээр мэргэжлийн сүмогийн холбооноос тусгаарлаж, Олон улсын Сүмогийн Холбооны (ISF) хүрээнд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн, сонирхогчдын сүмог дэлхий даяар хөгжүүлэхэд анхаарлаа хандуулж байна. Энэ хүрээнд "Дэлхийн Сүмогийн Гранд Слам" нэртэй шинэ төслийг санаачлан, спортын арилжааны болон сурталчилгааны талыг хүчтэй хөгжүүлж, олимпод хүрэх замыг засахаар төлөвлөжээ. Уламжлалт сүмог орчин үеийн спортын менежменттэй хослуулах нь түүний стратегийн гол цөм болж байна.

"Сүмо бөхийн төлөө хийх ажил байгаа бол би дэлхийн нөгөө тал руу ч нисэхэд бэлэн" хэмээн мэдэгдсэн их аваргын эдгээр шинэчлэлүүд нь уг спортыг орчин үеийн олимпын стандартад нийцүүлэх гол хөшүүрэг болох юм. 2036 он гэхэд сүмо бөх олимпын гэр бүлд багтах эсэх нь эдгээр зоримог алхмууд болон олон улсын хамтын нийгэмлэгийн хүлээж авах байдлаас шууд хамаарах болно.

Битүүний орой бол айл хотлоороо хамгийн хүндтэй, дээдлэн үйлддэг зан үйл. Тэр өдөр нас хамгийн өндөр хүний үгийг бүгд дагана. Эрэгтэй, эмэгтэй гэж ялгахгүй. Нар жаргаж, гялаан од баруунтаа гарахаас өмнө бог малаа хотлуулна. Гялаан од гарсны дараа үхрээ, гурван марал од гарсны дараа адуугаа хотлуулдаг дэгтэй. Энэ бүхэн тэнгэр, од эрхэстэйгээ зохицож амьдарч ирсэн монгол ухаан.

Битүүний орой 21:40–23:40 цагийн хооронд хүндэтгэлийн ширээгээ засч, идээгээ ариулна. Дараа нь гэрийн эзэгтэй маргааш өмсөх хувцсыг бэлтгэнэ. Унтахын өмнө долоон бурхан одондоо залбирч, сүү өргөнө. Үүнийг “хөдөөнийхний ёс” гэж ойлгож болохгүй. Бид бүгд малчин удамтай ард түмэн. Мах идэж, сүү ууж, дөрвөн улирлын агаар, усыг хүртэж амьдарч байгаа цагт байгаль дэлхийтэйгээ харьцана гэдэг Цагаан сарын гол утга.

2027 онд XVIII жарныг зөв гаргана гэдэг их учиртай. Жарны тоолол, махбодийн эргэлт гэдэг бол зүгээр нэг тоо биш, ард түмний хийморь, заяатай холбоотой зүйл гэж ахмадууд үздэг.

Зарим айл битүүний орой тотгон дээрээ мөс, цас, өвс тавьдаг. Энэ нь Лхам бурхан айлд морилно гэж үзээд хүлэгт нь зориулж бэлдэж буй хэрэг. Арга билгийн бэлгэдэл. Үлгэр домгийг зүгээр нэг өнгөрсөн зүйл гэж голж болохгүй. Тэнд амьдралын ухаан бий.

Битүүнд уурлах, архи уух, хашгирах, амьтан зодох, угаасан хувцас гадаа хонуулах, сэвлэгийг нь үргээгээгүй хүүхдийг нэрээр нь дуудахыг цээрлэнэ. Өр авлагаа цэгцэлнэ. Малаа цатгалан, нохойгоо хоолтой байлгана. Битүүний 23:45-д хулгана цаг орж ирнэ. Ам цагаан хулгана морилж ирэхэд гэртээ идээ будаа элбэг байвал ирэх 365 хоногтоо өлсөж, цангахгүй гэсэн бэлгэдэлтэй. Ийм учрыг мэдэхгүйгээс залуус гэрээ эзгүй орхиод явчихдаг нь харамсалтай.

Хэрэв айлд хонохоор бол ам бүлийнхээ тоогоор тахилын цөгцөд зул асаасан байх ёстой. Унтахдаа өрхөө тэгшилнэ. Орон сууцанд бол хөшгөө хаана. “Гурвалжин зурсан газар өнжөөд, дөрвөлжин зурсан газар хоно” гэдэг нь өрхөө тэгшилж, өглөө татах ухааныг хэлсэн үг.

Үндэсний хувцасны тухайд “Монгол ёсоор тэмдэглье” гэж тусгайлан уриалах нь хүртэл сонин. Бид эх орондоо амьдарч байгаа атлаа өөрөөр яах юм бэ? Цагаан сараар дээл, малгайгаа өмсөнө. Гол нь хиргүй, бүтэн байх ёстой.

Гарын бэлгийн хувьд монголчууд бэлгээр өрсөлддөг ард түмэн биш. Гол нь ам хүрч, үг сонсох. Урьд нь ээзгий, хэдэн төгрөг, хадаг, хоргой даалин, ёотон өгдөг байсан. Заавал хосоор өгнө. Нэг ширхэг зүйл өгдөггүй. Идээ ундааг хоёр удаа хүртэнэ. Харин хурим, насны ой зэрэгт гурван удаа дугараатай.

Тавгийн идээг 3–7 үеэр засна. Эгэл ард 3–5 үе байхад хангалттай. “Би мөнгөтэй” гээд олон үеэр засах ёсгүй. Аав нь амьд байхад ааваасаа өндөр идээ засахгүй. Хэрэв аав бурхан болсон бол том хүү нь аавынхаа засч байсан үеэр засна. Энэ бол эрэмбэ дараа, хүндлэл.

Шинийн 1-ний өглөө туулай цаг буюу 5:40–7:40-д босно. Энэ цагт босч чадахгүй бол тэр жилдээ хийморьтой явна гэж яриад ч хэрэггүй гэдэг. Хүндэтгэх шалтгаангүй бол хүүхдүүдээ ч босгоно. Тэгвэл бүтэн жилдээ босоо хийморьтой явна.

Золгохоос өмнө мөрөө гаргана. Ялангуяа өрхийн тэргүүн, бүстэй хүү зүгээ гаргана. Шинийн 1-нд луу цаг буюу 7:40–9:40-д золгодог. Буцалгасан аяга сүүтэй байна. Нар зөв тойруулж хүртэнэ. Энэ өдөр хүн бүрийг хоёр хацар дээр нь үнсэнэ. Дараа өдрүүдэд зөвхөн үр хүүхэд, ойрын саднаа үнсэнэ. Золгосны дараа хангай дэлхийдээ идээнийхээ дээжийг өргөнө. Дэлхий биднийг төрүүлсэн учраас түүндээ хүндэтгэл үзүүлж байгаа хэрэг.

Хэрэв эцэг эхтэйгээ шинийн 1-нд золгож амжихгүй бол шинийн 3, 8, 15-нд, эсвэл зуны эхэн сарын шинийн 15-нд учран золгодог. Эдгээр өдрүүдэд л эцэг эх үр хүүхдээ хүлээдэг хатуу дэгтэй.

Эцэст нь хэлэхэд, Цагаан сар бол идэж уухын нэр биш. Хүн ёсоо сахиж, эрэмбэ дараагаа мэдэж, байгаль дэлхий, тэнгэр одтойгоо зохицож амьдрах ухааны баяр. Хэн зөв уламжлалаар жарны төгсгөлийг үдэж, шинэ жарныг угтана, тэр айлд хийморь заяа тогтож, амгалан тайван жилүүд үргэлжилнэ гэж өвгөд дээдэс захиж ирсэн юм шүү дээ.